Brabantserfgoed.nl in het teken van Brabantse rampen

- 7 april 2020

Brabantserfgoed.nl staat in de maand april in het teken van rampen. Ingrijpende gebeurtenissen in dorp, stad of wijk die lang in het geheugen blijven. In veel gevallen verloren Brabanders alles wat ze hadden. Toch wisten ze overeind te krabbelen en hun leven weer op te pakken. Veel van de rampen zijn vergeten. Lees de verhalen hier. 

Gezamenlijk het verhaal vertellen 

In april 2020 vertelt Brabantserfgoed.nl samen met de onderzoeksgroep Dealing with disasters van de Radboud Universiteit Nijmegen en een tiental Brabantse experts verhalen over rampen. De verhalen zijn te vinden op Brabantserfgoed.nl. In een speciale podcastuitzending van de Brabants Erfgoed Podcast vertelt prof. Lotte Jensen over de positieve en negatieve invloeden die rampen op gemeenschappen hebben. 

Helmond, pest en brand

Tegen het einde van de Tachtigjarige Oorlog werd Helmond nog getroffen door een pestepidemie. Dit was evenwel een van de laatste die de stad zou treffen, terwijl de pest nog lang rond bleef waren in Europa. Economische krimp en maatregelen hielpen de stad daarna om de ziekte buiten de muren te houden. De epidemie van 1636 heeft wel een hoop bijzondere historische gegevens opgeleverd, zoals over Cathalijn Craelen die achtergebleven zieken verpleegde in haar gasthuis.

Een grote brand op het kasteel van Helmond net voor de Tachtigjarige Oorlog, leverde ook bijzondere historische gegevens op. Dit keer over het herstel en bouwwijze van het kasteel.

Aanslag op het Gasunie-station in Ravenstein

Sommige rampen in deze maand zijn niet veroorzaakt door de natuur, maar door de mens. Zo schrok op 6 februari 1972 de omgeving van Ravenstein en Overlangel wakker van een bomaanslag op het Gasunie-station in deze buurt. Na lang onderzoek bleek de aanslag gepleegd door de Palestijnse beweging Zwarte September. Vele bewoners hebben nog scherpe herinneringen aan deze tijd en middels een muziektheaterstuk kwam de gebeurtenis in het culturele herinnering van Ravenstein terecht.

Het verdronken land van het Markiezaat van Bergen op Zoom

De nabijheid van de Schelde betekende dat Bergen op Zoom en haar omgeving eeuwenlang bedreigd werd door stormvloeden. Met name in de zestiende eeuw was dit goed te merken. De Sint-Felixvloed (1530), Sint-Pontiaansdag (1552) en de Allerheiligenvloed (1570) zorgden gezamenlijk voor een grote verandering van het landschap in dit deel van de Scheldedelta, uiteindelijk werd zelfs een hele stad overspoeld.

Het Maasland en water

In zijn bijdrage toont Fons Meijer, onderzoeker van de bovengenoemde onderzoeksgroep, hoe het water de geschiedenis van Oss en omgeving heeft gevormd. Niet alleen werd het gebied geteisterd door dijkdoorbraken, de Beerse Overlaat maakte het hele gebied tot in de jaren ‘30 van de twintigste eeuw ongeschikt voor het verbouwen van gewassen. De veeteelt was een reddingsmiddel, die de latere industriële ontwikkeling in en rond Oss zou bepalen.

Rampspoed in Tilburg en Goirle

De pest hield stevig huis in het Brabant tijdens de Tachtigjarige Oorlog. De rondtrekkende legers droegen de ziekte bij zich en besmette zo verschillende steden en dorpen. De ziekte trof Tilburg en Goirle bijzonder hard in 1624 en 1625. In haar artikel verkent Astrid de Beer de maatschappelijke ontwrichting die de epidemie veroorzaakte. Lees het hele verhaal op Brabantserfgoed.nl

’s-Hertogenbosch: watersnoden

Niet eerder kwam het water zo hoog en zo ver, beweerde de Bossche notaris H.L. van Linden over de watersnood van 1757. In februari van dat jaar brak de Maasdijk door en liep de binnenstad onder. Van Linden schreef een gedicht over de gebeurtenis. In zijn artikel verkent Adriaan Duiveman het wereldbeeld van de Bossche notaris. In zijn ogen was de ramp was gestuurd door God als straf voor de zonden van Den Bosch. Lees het artikel op Brabantserfgoed.nl.

Babyloniënbroek: saamhorigheid in tijden van nood

In 1809 zwol het water in de rivieren aan. Op 30 en 31 januari konden de dijken de druk niet meer doorstaan en braken zij door. De inwoners van Babyloniënbroek raakten vrijwel al hun bezittingen kwijt. En omdat hun huizen niet meer bewoond konden worden, kropen ze bij elkaar in de kerk. Hanneke van Asperen onderzoekt in haar bijdrage hoe het drama later werd afgebeeld. Lees heel haar artikel op Brabantserfgoed.nl.

Alphen en Chaam: plekken van rampspoed

In het verleden zijn Alphen en Chaam verschillende malen getroffen door rampen. Jan van Eijck beschreef er twee van voor Brabantserfgoed.nl. Zo woedde er een pestepidemie in Alphen tijdens de Tachtigjarige Oorlog. De slachtoffers werden niet rond de kerk begraven, maar kregen een graf op de hei. In een tweede bijdrage schreef Jan van Eijck over de windhoos die in 1967 Chaam trof. Ook bij die ramp vielen slachtoffers.

Rampspoed in Heusden en Nieuwkuijk

Zowel Heusden als Nieuwkuijk zijn in het verleden getroffen door rampen. De toren van kasteel van Heusden, bijvoorbeeld, ontplofte in 1680 en dat zorgde voor veel slachtoffers. Nico Dircksens schrijft in zijn artikel over de oorzaken en gevolgen van de ramp. De inwoners Nieuwkuijk verloren in 1880 hun huis en haard. Een dijkdoorbraak spoelde een groot deel van het dorp weg. Professor Lotte Jensen heeft onderzoek gedaan naar de impact van de ramp en beschrijft hoe in heel Nederland geld werd ingezameld om de inwoners van Nieuwkuijk te redden. 

Brabantserfgoed.nl

Op Brabantserfgoed.nl worden de Brabantse erfgoedcollecties verbonden aan verhalen. Brabantserfgoed.nl is een initiatief van Erfgoed Brabant.

©2020 Erfgoed Brabant