Symposium 'Oorden van bang afwachten. Nieuwe perspectieven op nazi-gevangenissen en Polizeilager in Nederland''


   26 mei 2018

Op zaterdag 26 mei vindt ter gelegenheid van de presentatie van het boek van dr. Peter Bak, Een oorden van bang wachten. Kamp Haaren 1941-1944, het symposium 'Oorden van bang afwachten. Nieuwe perspectieven op nazi-gevangenissen en Polizeilager in Nederland'' plaats.

Thema
In de afgelopen jaren heeft onderzoek nieuwe inzichten opgeleverd in de geschiedenis van de vier voornaamste plaatsen in Nederland waar de Duitse bezetter gijzelaars, gevangenen en ‘strafgevallen’ detineerde: het Oranjehotel (ofwel de Polizeigefängnis) in Scheveningen, het Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort, gijzelaarskamp en later Polizeigefängnis Haaren en het Konzentrationslager Herzogenbusch in Vught. Dit onderzoek heeft vooral een meer genuanceerd beeld opgeleverd van de verhoudingen tussen gevangenen en gevangenis- en kampbewakers. Door het belichten van hun rol, de veelal beperkte handelingsvrijheid, de organisatorische context maar ook de wijdere omgeving van deze vier gevangenissen en kampen is de complexiteit – en vaak ook perversiteit – aan het licht gekomen van het handelen van slachtoffers, daders, helpers en omstanders.

Op 26 mei 2018 verschijnt de studie van dr. Peter Bak over het gijzelaarskamp en de latere Polizeigefängnis Haaren tussen 1941 en 1944. Hier werden – na en soms ook naast elkaar – zowel gijzelaars als gevangenen vastgehouden. De gijzelaars hadden veel bewegingsvrijheid; de gevangenen (verzetsmensen, Joden, geheim agenten van het Englandspiel) zaten achter slot en grendel. Bak belicht de complexe geschiedenis van kamp Haaren consequent vanuit het perspectief van de gedetineerden. Hoe ervaarden zij hun situatie en in welke omstandigheden leefden zij? Hoe was de verhouding met de bewakers (Duitse én Nederlandse SS’ers) en hoe probeerden de gedetineerden hun leven draaglijk te houden? Hoe was de verhouding onderling? Welke ruimte bood het corrupte gevangenissysteem tot het overbrieven van informatie of tot zelfs ontsnapping?

Dit perspectief vanuit de gevangenen lijkt een gedeelde aanpak in alle recente studies van de vier genoemde gevangenissen c.q. kampen. Meer dan op institutionele of juridische aspecten richten ze zich op ‘échte’ mensen, hun lotgevallen en hun agency: op de ruimte die zij vonden om de kans op overleven te vergroten en hun menselijke waardigheid te behouden. In het huidige onderzoek staan de lijsten van de gedetineerden centraal: hun namen én de verhalen die er achter schuilgaan.

Dit symposium maakt de stand van zaken op. Wat heeft het onderzoek opgeleverd? Wat zijn de mogelijkheden van microhistory voor het begrijpen van gevangenschapservaringen? Welke nieuwe toekomstperspectieven levert het onderzoek op, zowel vanuit wetenschappelijk oogpunt als met het oog op toekomstig herinneren en herdenken? Welke methodische uitdagingen en welke juridische en praktische hinderpalen gaan gepaard met de recente focus op het lot en het leven van concrete gevangenen en bewakers?

Programma

  • 9.30 u: ontvangst
  • 10.00 u: opening namens de organisatie en door de dagvoorzitter
  • 10.10 u: lezing 1. Dr. Bas von Benda Beckmann (NIOD): ‘In deze bajes zit geen gajes’. Een nieuwe blik op de gevangenen in het Oranjehotel
  • 10.30 u: lezing 2. Remco Reiding: Fusilleringen rond Kamp Amersfoort
  • 10.50 u: lezing 3. Dr. Peter Bak: Haaren: een oord van bang wachten
  • 11.10 u: discussie en korte pauze
  • 11.30 u: lezing 4: Tessa Free MA (Oorlogsbronnen): De gevangen van Kamp Vught: van namen naar verhalen
  • Korte reactie van drs. Jeroen van den Eijnde, directeur Nationaal Monument Kamp Vught
  • 11.55 u: lezing 5: Frank van Doorn MA (BHIC): Eregalerij voor Brabantse gesneuvelde militairen, omgekomen verzetsstrijders en represailleslachtoffers
  • 12.15 u: discussie
  • 12.30 u: lunch
  • 13.30 u: ontvangst voor herdenking

Nadere gegevens

  • Datum: zaterdag 26 mei 2018
  • Plaats: Gedenkplaats Haaren, Raamse Akkers 15, Haaren

Aanmelding
Aanmelden voor het symposium is tot 23 mei 2018 mogelijk door het sturen van een e-mail naar info@erfgoedbrabant.nl onder vermelding van:

  • naam
  • adres, postcode en woonplaats
  • telefoonnummers (ook mobiel)
  • e-mailadres
  • factuuradres (als dat anders is dan bovenstaand adres)
  • bent u ook aanwezig bij de herdenkingsplechtigheid in de middag? Ja/nee
  • aangeven: organisatie namens welke u komt of reden van uw belangstelling (nabestaande of betrokkene, historische belangstelling, of anders).
  • aangeven: bent u lid van een heemkundekring nee/ja, namelijk……

Deelname kost € 15,00. U krijgt een rekening thuisgestuurd van Erfgoed Brabant. Na betaling ontvangt u nadere gegevens. Aanmeldingen worden verwerkt op volgorde van binnenkomst. Bij overaanmelding wordt een wachtlijst gemaakt.

Leden van heemkundekringen die aangesloten zijn bij Brabants Heem betalen door een financiële  bijdrage van Brabants Heem slechts de helft (€ 7,50). U kunt hierboven aangeven dat u lid bent van een heemkundekring en welke heemkundekring het betreft.

Georganiseerd door de Stichting Vriendenkring Haaren 1940-1945 in samenwerking met de Stichting ZHC, de leerstoel Cultuur in Brabant aan Tilburg University, Erfgoed Brabant, het Brabants Historisch Informatie Centrum, de Historische Vereniging Brabant, Nationaal Monument Kamp Vught, Nationaal Monument Kamp Amersfoort en Crossroads Brabant 1940│1945


©2018 Erfgoed Brabant